Patrice Talon/guw-bj
|
Cet article est écrit en Gun (Bénin) |
_(cropped).jpg)
Patrice Guillaume Athanase Talon (xe nyí jiji to 1 Nuxwàsun 1958) nyí tònuɖɔtɔ́ kpó ajɔwatɔ Bénin tɔn ɖé kpó xe ko to sinsɛ̀nzɔnwa tayiɖi togán cinatɔ̀ntɔ Bénin tɔn sɔ́n 2016 gbɔ́n.
Vuhwenu kpó agbasazɔ́n etɔn kpó
[jlado | jla asisado]Talon nyí Fɔnnu bo nyí jiji to Ouidah. É nyí kúnkan ajɔwatɔ afanumɛ lɛ tɔn. Otɔ́ etɔn wá sɔ́n Ouidah, kpóɖɔ onɔ̀ etɔn wá sɔ́n hwɛndó Guédégbé tɔn mɛ to Abomey. É ɖotana wexɔmɛ ɖaxo bo mɔ gbeɖewema yí xe nɔ nyí yiylɔɖɔ "baccalaureate" to Dakar, to Senegal. To hwenuena é ma wazɔ́n ganji to gbeɖewema tintan wexɔmɛ alavɔ tɔn etɔn mɛ to lɛnunnunywɛ mɛ to Wexɔmɛ alavɔ Dakar tɔn godo, é nyí tɛnsɛná yì wexɔ École nationale de l'aviation civile mɛ to Paris. Talon jlo nadó lɛzun agahun-kùntɔ ɖé, cigbǎ é gboawukpó to mɛtɛnkpɔn amasinzɔnwiwa tɔn ɖé mɛ, kpóɖɔ oɖlɔ exe ma sɔgan jɔ gba.
To 1983, Talon bɛ ajɔwiwa jɛeji to núbiblá, kpóɖɔ to azɔ́nwanu glelilɛ tɔn lɛ mɛ. To 1985, é lɛkɔyi Bénin bo bɛ azɔ́nxwé xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Société Distribution Intercontinentale (SDI) jɛeji, exe nɔ ná azɔ́nwanu glelilɛ tɔn glesi sékànfun tɔn lɛ. To 1990, to hwenuena Akwɛ́sɛɖotɛn Ayihɔ́n tɔn ná ayinamɛ otò Hwèyixɔ-waji Aflika tɔn lɛ ma nadó hɛn akwɛ́zinzan yětɔn sinai dó asisa ɖokpó kɛɖɛ ji godo, Bénin nyí ayinamɛ ná ma nadó ganjɛ tito sékànfun bibasí tɔn kɛɖɛ go gba. Enɛgodo, Talon tindó dótɛnmɛ hunɖote lɔ nadó gbá azɔ́nxwé atɔ̀n nadó ɖé okún sɛ̀ sɔ́n sékànfun to Bénin. É sɔ nyí nyinywɛ tayiɖi "Axɔlu Sékànfun tɔn" ná maxɛ tintindó etɔn to azɔ̌n sékànfun tɔn mɛ wutu. Xuhlɔn ajɔwiwa tɔn etɔn jiɖeji ná kancica kpɛkikpɛki xe é tindó xɛ tònuɖɔtɔ́ Bénin tɔn lɛ wutu.
Talon nyí ɖokpó to omɛ tangan xe ná akwɛ́ Togán Thomas Boni Yayi lɛ mɛ, bo nɔgodóná nujijla vòbibla tɔn etɔn to 2006 kpó 2011 kpó. Azɔ́nxwé etɔn xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Bénin Control xɔ̀ azɔ́nxwé ganɖuɖu tɔn awe, Sodeco to 2009 kpó KPVI to 2011 kpó. To 2011, Talon nyí azɔ̌nɖena nadó kpénukúndó agbàn xe wá sɔ́n otò ɖévo lɛ mɛ yì Cotonou gbɔn bato-glintɛn Cotonou tɔn lɛ go. To 2012, é hɔ̀nwezun yì France to hwenuena é nyí hwɛsaɖokɔná ɖɔ akwɛ́ xe húgǎn euros livi 18 wɛ é nɔ ɖù sɔ́n takwɛ́ lɛ mɛ godo. É tindó gbemanɔkpɔ ɖé xɛ Boni Yayi bo nyí hwɛsaɖokɔná ɖɔ é ɖoalɔ to sébibla ɖé mɛ nadó xù i. É nyí jijona to 2014. To 2015, Linlinnamɛwe Forbes ɖɔ ɖɔ Talon wɛ nyí omɛ 15tɔ xe jɛ adɔkun húgǎn to hwèyixɔ-waji Aflika tɔn, bo tindó akwɛ́ nuɖi dɔla Amelika tɔn livi 400.
Gbɛzǎn etɔn tayiɖi togán (sɔ́n 2016 kakajɛ din)
[jlado | jla asisado]Talon mɔ vòbibla yí to 2016 tayiɖi mɛxe jlo ná nyí togán matin hagbɛ́ tonuɖɔgbɛ́ tɔn ɖékpókpé. É dókpàgbe nadó ɖoalɔtena togán lɛ sɔ́n ganɖuɖu ná nǔxe húgǎn oxwe atɔ́n to ojlɛ ɖokpó mɛ kpóɖɔ nadó ɖé sɔxa agbagogán xe tin to ganɖuɖu lɔ mɛ lɛ tɔn kpò. É lɛzun togán to 6 Liɖosun 2016 bo ná nukɔntɔ tònuɖɔtɔ́ ɖélɛ xe nɔgodóná ɛn otɛn titewungbe lɛ. É ɖɔ ɖɔ emi ná hɛn Bénin zun adɔkunnɔ dógɔ́ bo hɛn xacincan otò lɔ tɔn xɛ France kpɔnte dógɔ́. To 2017, tito etɔn nadó ná dótɛnmɛ togán lɛ nadó ɖugán hwlaɖokpó gee ná oxwe atɔ́n kpoun gboawukpó to sɛ́nhɛngbatɔ lɛ mɛ, cigbǎ to godo mɛ é nyí ɖiɖe tayiɖi togán hwlaɖokpó dógɔ́, to hwenuena é ko mɔ 86 to kanweko ji vòbibla lɔ tɔn yí godo. Nukɔntɔ nukúndiɔsɔmɛtɔ ɖélɛ nyí wiwle ná sɛ́nhɛngba, kpóɖɔ é nyí ɖiɖɔ ɖɔ sisi tintindó ná jlɔjɛ gbɛtɔ́vi tɔn lɛ ylan ɖéji to ganɖuɖu etɔn glɔ. To 2022, é lɛzun nukɔntɔ WAEMU tɔn, kpóɖɔ to 2023 é nɔgodóná togán Niger tɔn xe nyí ɖiɖesɛ sɔ́n gánzinkpó ji to xuhlɔn dó xò ganɖuɖu yí godo. To 2024, sébibla ɖé nadó ɖé é sɛ̀ kpó xuhlɔn kpó tayiɖi togán gboawukpó, kpóɖɔ to 2025 é ɖɔ ɖɔ emi ma ná tɛnkpɔn nadó nyí ɖiɖe tayiɖi togán ná ojlɛ atɔ̀ntɔ.
Gbɛzǎn mɛɖetiti tɔn
[jlado | jla asisado]Talon wlealɔ xɛ Claudine Gbènagnon xe wá sɔ́n Porto-Novo bɔ yé tindó ovi awe.