Solomon Arase

Solomon Ehigiator Arase (he yin jiji to 22 Ayidosun 1956 bo kú to 31 Avivọsun 2025) yin ponọ Nigeria tọn de. E sọ yin azinponọ pipli sinsẹ̀nzọn ponọ lẹ tọn to Nigeria. E yin dide taidi azinponọ to Alunlunsun 2023 gbọn Togán he ko kú lọ Muhammadu Buhari dali. Arase sọ wazọ́n taidi ponọ-gán dodinnanutọ daho 18tọ to Nigeria to whenuena Suleiman Abba ko hẹn azọ́n lọ bu godo. Whẹpo e do lẹzun ponọ-gán dodinnanutọ daho de, Arase wẹ yin ogán azọ́nwatẹn ponọ tọn he nọ dín nudọnamẹ nuglọ tọn lẹ.

Gbẹzan po azọ́n po

Arase yin jiji to 21 Ayidosun 1956, to gandudu dokọ̀ tọn Whèyihọ-waji Owan tọn, to Ayimatẹn Edo tọn mẹ, to Nigeria. E yì Wehọmẹ alavọ Ahmadu Bello tọn podọ e mọ gbedewema to lẹnunnuyọnẹn tonudidọ tọn mẹ to 1980. E kọnawudopọ hẹ ponọ lẹ to 1 Awewesun 1981, yèdọ owhe dopo to wehọmẹ godo. To nukọn mẹ, e mọ gbedewema devo yí sọn Wehọmẹ Alavọ Benin tọn bo mọ gbedewema daho yí sọn Wehọmẹ alavọ Awọnlin tọn.

To whenuena e tin to to sinsẹ̀nzọn ponọ tọn mẹ, Arase wazọ́n to fisusu, he bẹ ponọ-gán daho he tin to Ayimatẹn Akwa Ibom mẹ hẹn. E sọ yin wekantọ titengbe lọ na ponọ-gán daho, yèdọ Tarfa Balogun, he yin ponọ-gán dodinnanutọ daho to ojlẹ Togán Olusegun Obasanjo tọn whenu, podọ e sọ wazọ́n to azọ́nwatẹn nuglọ tọn lọ taidi mẹhe bọdo ponọ-gán dodinnanutọ daho go. E plọnnu to wehọmẹ yiavunlọna otò Nigeria tọn bo wazọ́n to Namibia to azọ́ndenamẹ jijọho Plidopọ Akọta lẹ tọn de whenu. Arase lẹzun ponọ-gán dodinnanutọ daho to Nigeria to ojlẹ Togán Goodluck Jonathan tọn whenu. Dopo to nujijọ ayidego tọn he wá aimẹ to ojlẹ etọn mẹ taidi ponọ-gán dodinnanutọ daho mẹ wẹ mẹhùhù ylankan lẹ to Agatu, to Ayimatẹn Benue tọn mẹ, gbọn kanlin-yìntọ he nọ hẹn osò lẹ dali, podọ to Togán Goodluck Jonathan do e hlan finẹ nado pọ́n nuhe gble lọ.

Arase doalọtena azọ́nwiwa to ponọ lẹ mẹ to 21 Ayidosun 2016. To azán enẹ dopolọ gbè, Togán Muhammadu Buhari hẹn Ibrahim Kpotun Idris nado lẹzun ponọ-gán dodinnanutọ daho whenu-gli tọn yọyọ to Nigeria. To whenuena e ko tọ́nsọn sinsẹ̀nzọn ponọ tọn mẹ godo, Arase lẹzun ogán pipli de tọn nado hẹn osẹ́n yọyọ de di sọta gbẹdido lẹ na nukọnyiyi gbetatò tọn to Ayimatẹn Edo tọn mẹ.

To azọ́n etọn wiwà to sinsẹ̀nzọn ponọ tọn mẹ godo, Arase yí whenu etọn zan taidi whẹ̀yidọtọ de, alọgọtọ hihọ́-basinamẹ tọn de na pipli lẹ taidi azọ́nwatẹn hihọ́-basinamẹ akọta tọn, azọ́nwatẹn Europe tọn na godonọnamẹ mẹdide tọn, azọ́nwatẹn jlọjẹ gbẹtọvi tọn to Wehọmẹ Alavọ Oslo tọn, bo nọ na hodidọ lẹ, bo nọ basi dodinnanu, po azọ́n wehọmẹ tọn po. E yin dopo to pipli aihọn tọn de mẹ to Geneva, to Switzerland, bo to osẹ́n yọyọ lẹ zedai gando lehe ponọ lẹ dona kàn kanbiọ lẹ sè do go. To 24 Alunlunsun 2023, Togán Muhammadu Buhari yí Arase do basi ogán pipli sinsẹ̀nzọn ponọ lẹ tọn to Nigeria.

Arase kú to 31 Avivọsun 2025, to owhe 69 mẹvi mẹ.

Ajọ̀

To Kọ́yànsun 2022, Togán Muhammadu Buhari na ẹn ajọ̀ daho Nigeria tọn de he nọ yin yiylọdọ Commander of the Order of the Federal Republic (CFR).