Gunnu lɛ/guw-bj
|
Cet article est écrit en Gun (Bénin) |
Gunnu lɛ, xe sɔ nɔ nyí yiylɔɖɔ Ogu, Ogun kpó Egun kpó, nyí kpikpli hɛnnu tɔn ɖé xe nɔ nɔ̀ Ayimatɛn Awɔnlin kpó Ogun tɔn kpó mɛ to xùwaji-hwèyixɔ Nigeria tɔn, kpóɖɔ to lɛdó Ouémé tɔn mɛ to xùwaji-hwèzɛtɛn Bénin tɔn, kpóɖɔ yé nɔ dó Gungbe. Gunnu lɛ tindó nuɖi 15 to kanweko ji tòvi Ayimatɛn Awɔnlin tɔn lɛ tɔn kpóɖɔ nuɖi 6 to kanweko ji tòvi Bénin tɔn lɛ tɔn, cigbǎ kpikpli akɔ̀ tangan xe yé wá sɔ́n, xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Fɔnnu lɛ mɛ, wɛ nyí kpikpli hɛnnu tɔn xe klo húgǎn to Bénin.
Fixe yé wá sɔ́n
[jlado | jla asisado]Gunnu lɛ nyí mɛxe nɔ dó ogbè "Gbe" tɔn lɛ bo tin to omɛ tintan xe nɔ nɔ̀ Dahomey xoxo xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Bénin todin lɛ mɛ. Sɔgbexɛ otàn nùmɛ tɔn, Gunnu lɛ wá sɔ́n mɛxe sɛtɛn sɔ́n Whydah, Allada, kpó Weme kpó, xe tin to Bénin todin lɛ dè, ná Ahwàn Dahomey tɔn xe wá aimɛ to oxwe kanweko 18tɔ hwenu wutu. Sɔgbe xɛ nǔxe hwenuxó-kantɔ Olaide-Mesewaku A.B ɖɔ, Gunnu lɛ sɛtɛn yì Gbagli yigodo jɛ oxwe kanweko 15tɔ ná yé tindó nuhudó xixɔ́-basínamɛ tɔn wutu.
Fixe yé nɔ nɔ̀ kpó nǔxe yé nɔ wà lɛ kpó
[jlado | jla asisado]Gunnu lɛ sɔgan nyí mimɔ to Gbagli, to lɛdó Yewa kpó Ikpókia kpó tɔn lɛ mɛ to Ayimatɛn Ogun tɔn kpóɖɔ to Makoko to Awɔnlin. Yé sɔ tin to adà Bénin tɔn ɖélɛ mɛ ga. Ná lɛdó yětɔn nyí lilɛdó kpé gbɔn osin dali wutu, suhúgǎn Gunnu lɛ tɔn nɔ wà hwèxuxu, nɔ ɖyɔ́ agɔ̀nkɛ́ zun wunmɛ ɖévo lɛ, bo nɔ basí ojɛ̀, to hwenuena mɛɖelɛ nɔ wazɔ́n ajɔ́ tɔn kpó glelilɛ kpó ga. Gunnu lɛ tindó yise sinsinnyɛ to aca yětɔn lɛ mɛ ɖilě etlɛ nyíɖɔ susu yětɔn nɔ xodó sinsɛ̀n ɖévo lɛ, kpóɖɔ yé gbɛsɔ nɔ sɛ̀n yɛxwe ɖé xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Zangbetɔ.
Ɖokpólɔ-nyinyi lɛ wɛ tin to Gunnu lɛ, mɛxe nɔ dó ogbè "Gbe" tɔn ɖévo lɛ, kpó Ayɔgbe kpó cɛncɛn, ná to oxwe kanweko 17tɔ jɛ 18tɔ mɛ Axɔluigba Dahomey tɔn tin to Axɔluigba Oyo tɔn glɔ, kpóɖɔ exe hɛn xacincan xe tin to kpikpli hɛnnu tɔn awe lɔ lɛ cɛncɛn lodó.