Grace d'Almeida/guw-bj
|
Cet article est écrit en Gun (Bénin) |
Grâce d'Almeida Adamon nyí hwɛ̀yiɖɔtɔ ɖé sɔ́n Bénin. É xoavùn ná jlɔjɛ nyɔnu lɛ tɔn kpó jlɔjɛ gbɛtɔ́vi lɛ tɔn kpó. Mɛsusu mɔ ɖɔ omɛ titewungbe ɖé wɛ é nyí. To 2005, é nyí ɖokpó to nyɔnu 1 000 xe wá sɔ́n otò voovo mɛ bo nyí ɖiɖe ná ale ɖaxo ɖé xe nɔ nyí yiylɔɖɔ txe Nobel Peace Prize lɛ mɛ.
Otàn gbɛzǎn tɔn
[jlado | jla asisado]Grace Antonia Almeida Benoite Adamon nyí jiji to 21 mars 1951, to Dakar, Senegal. É yì wexɔmɛ ɖokɔ̀ tɔn to Les sœurs de Porto-Novo. Enɛgodo, é sɛtɛn yì Bénin xɛ hwɛndó etɔn bo yì wexɔmɛ ɖaxo. É yì wexɔmɛ alavɔ tɔn to Cotonou, kpóɖɔ to godo mɛ é mɔ gbeɖewema vonɔtawun ɖé yí to France to 1972. É mɔ osɛ́n yí sɔ́n wexɔmɛ alavɔ tɔn ɖaxo ɖé mɛ to Paris. É kplɔ́n osɛ́n kpó jlɔjɛ azɔ́nwatɔ lɛ tɔn kpó ná ojlɛ ɖé. To hwenuena é ɖotana nukpinkplɔ́n etɔn godo, é mɔ gbeɖewema titewungbe ɖévo yí.
Grâce d'Almeida Adamon jɛ azɔ́nwa ji tayiɖi hwɛ̀yiɖɔtɔ ɖé to Paris to 1977. To oxwe xe bɔdego mɛ, é lɛkɔyi Cotonou. É nɔ kplɔ́nmɛ osɛ́n to Wexɔmɛ Alavɔ Bénin tɔn bosɔ nyí nyinywɛ ná avùnxixo ná jlɔjɛ nyɔnu lɛ tɔn.
To 1990, Grâce nyí ɖiɖe nadó nyí ɖokpó to omɛ 13 xe gɔalɔ nadó wleawuna osɛ́n-ɖoai yɔ́yɔ́ ɖé ná Bénin. Ewɔ kɛɖɛ wɛ nyí nyɔnu to kpikpli lɔ mɛ. To oxwe enɛ ɖokpólɔ mɛ, é bɛ titobasínanu ɖé jɛeji xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Association des femmes juristes du Bénin (AFJB). Kpikpli exe gɔalɔná nyɔnu lɛ nadó yì hwɛ̀yiɖɔtɔ lɛ dè bo basí xihɔ́ná jlɔjɛ ovi lɛ tɔn kpó nyɔnu lɛ tɔn kpó. Grâce d'Almeida Adamon - nu lɛ mɔ the African Institute of Human Rights and the Promotion of Democracy. É wazɔ́n xɛ Nations unies, (ONU), kpó titobasínanu ɖévo lɛ kpó nadó gɔalɔná gbɛtɔ́ lɛ. To 1990 lɛ mɛ, é gɔalɔ nadó ɖéanana tito - to - hwinnu ONǓ tɔn ɖé to Burkina Faso xe nɔgodóná ganɖuɖu ɖagbe ɖé. É sɔ wazɔ́n xɛ kpikpli ɖé xe nɔ kpɔ́n hwɛxo jlɔjɛ gbɛtɔ́vi tɔn lɛ hlan to Kosovo.
Grâce d'Almeida Adamon nyí nyɔnu titewungbe ɖé to Bénin. É gɔalɔ nadó bɛ kpikpli ɖé jɛeji xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Association des Femmes Juristes du Bénin. Kpikpli exe wleawuna owě vonɔtawun ɖé nadó gɔalɔná nyɔnu lɛ to Bénin nadó yɔ́n jlɔjɛ yětɔn lɛ. Owě lɔ nɔ nyí yiylɔɖɔ "Guide juridique de la femme béninoise" kpóɖɔ é tindó weɖa 114. Yé tlɛ basí lɛdógbeɖevomɛ etɔn dó ogbè awe lɛdó lɔ tɔn mɛ, Fongbe kpó Batonou-gbe kpó. Grâce jlo ná hɛn ɛn ɖiun ɖɔ nyɔnu lɛ to Bénin yɔ́n lexe yé ná yí osɛ́n lɔ zan nadó hɛn gbɛzǎn yětɔn kpɔnte ɖo. É ɖɔ ɖɔ nyawle lɔ wɛ nadó ná nuɖɔnamɛ dódónu tɔn ɖélɛ nyɔnu lɛ gandó osɛ́n lɔ go ná yé nidó sɔgan hɛn gbɛzǎn yětɔn kpɔnte dógɔ́. Grâce sɔ yì okpli ɖaxo ɖé to 1995 xe nɔ nyí yiylɔɖɔ the La quatrième conférence mondiale sur les femmes.
Grâce d'Almeida Adamon nyí omɛ titewungbe ɖé to ganɖuɖu Bénin tɔn mɛ. Sɔ́n 22 novembre 1995 jɛ 9 avril 1996, é to nukúnkpéɖo owě titewungbe lɛ go nadó basí xihɔ́ná osɛ́n ɖéjiɖego lɛ bo basí xihɔ́ná yé. É sɔ gɔalɔ nadó bɛ kpikpli ɖé jɛeji nadó nɔgodóná nyɔnu lɛ to osɛ́n - lixo to Bénin to 1999. Grâce wazɔ́n xɛ (ONU) nadó gɔalɔná otò lɛ nadó kpɔnte dógɔ́. É nyí azɔ́nnywɛtɔ ɖaxo ɖé to Xaiti sɔ́n 2000 jɛ 2003. É sɔ wazɔ́n xɛ kpikpli susu lɛdó ayihɔ́n kpé nadó basí xihɔ́ná jlɔjɛ gbɛtɔ́vi tɔn lɛ. Grâce d'Almeida Adamon nyí nyɔnu titewungbe ɖé to Bénin. É wazɔ́n xɛ kpikpli ɖaxo ɖé xe nɔ nyí yiylɔɖɔ the International Planned Parenthood Federation. É sɔ gɔalɔ nadó ɖéanana kpikpli ɖé xe nɔ basí xihɔ́ná jlɔjɛ gbɛtɔ́vi lɛ tɔn to Bénin. Grâce nyí ayinamɛtɔ ɖé xe nɔ gɔalɔná otò lɛ lɛdó ayihɔ́n kpé. É wazɔ́n dó hwɛxo titewungbe lɛ ji tayiɖi ganɖuɖu, jlɔjɛ gbɛtɔ́vi tɔn lɛ, kpó ganɖuɖu ɖéjiɖego lɛ bibasí kpó. É wà exe to otò susu mɛ. To Bénin, Grâce nyí nukɔntɔ ɖé. Sɔ́n octobre 2004, ewɔ wɛ nyí tɔ́ntlɔ́ngbɔ́n to kpikpli nyɔnu xe nyí lizɔnyizɔnwatɔ lɛ tɔn mɛ. Kpikpli exe wazɔ́n nadó gɔalɔná nyɔnu lɛ to Bénin.
To 2005, Grâce nyí nyinywɛ ná azɔ̌n ɖaxo etɔn. Ewɔ nyí ɖokpó to omɛ awe xe wá sɔ́n Bénin bo nyí ɖiɖe tayiɖi ɖokpó to nyɔnu 1 000 xe wá sɔ́n otò voovo mɛ nadó ná gbegbo ɖé xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Prix Nobel de la paix lɛ mɛ. Gbégbò ɖaxo ɖé wɛ exe nyí.
D'Almeida Adamon kú to 12 mai 2005 to Paris. É ko gbɛ asu etɔn jɛnukɔnna okú etɔn. É tindó ovi atɔ̀n.