Gisèle Hountondji/guw-bj
|
Cet article est écrit en Gun (Bénin) |
Gisèle Hountondji nyí jiji to 1954 to Bénin. Wekantɔ ɖé, kpóɖɔ lɛdógbeɖevomɛ - basítɔ ɖé kpó wɛ é nyí. Ewɔ wɛ nyí nyɔnu tintan xe kàn owě lɛ sɔ́n Bénin. Glelelele wlan owě ɖé xe nɔ nyí "Une citronnelle dans la neige". É gandó gbɛzǎn etɔn to hwenuena é nyí wexɔmɛvi ɖé to Europe, titewungbe to Paris go. É kanwe gandó ojlɛ sinsinnyɛ xe mɛ é jugbɔn lɛ go.
Otàn gbɛzǎn tɔn
[jlado | jla asisado]Gisèle Hountondji nyí jiji to 1954 to Cotonou, Bénin. Otɔ́ etɔn nɔ wazɔ́n to kpinkpán-glintɛn ɖé. É jlo ɖɔ é ni kplɔ́nwe ganji. Enɛwutu, é dó é hlan nadó yì nɔ xɛ nafɛ etɔn kpó tavɛ etɔn kpó. Tavɛ etɔn nyí mɛkplɔ́ntɔ ɖé. Gisèle yì wexɔmɛ ɖokɔ̀ tɔn to Paouignan. Enɛgodo, é yì wexɔmɛ ɖaxo to Abomey sɔ́n 1965 jɛ 1972.
Gisèle Hountondji yì Paris nadó kplɔ́nnǔ to wexɔmɛ alavɔ tɔn ɖé sɔ́n 1973 jɛ 1978. É sɔ dla London kpó Madrid kpó kpɔ́n nadó kplɔ́n ogbè lɛ. É mɔ wema vonɔtawun ɖé kpó gbeɖewema azɔ́nnywɛtɔ ɖé tɔn kpó yí nadó basí lɛdógbeɖevomɛ Espagne-gbé kpó Glɛnsigbe kpó tɔn. Enɛgodo, é kplɔ́n nususu dógɔ́ nadó lɛzun lɛdógbeɖevomɛ basítɔ ɖé to London. To 1983, é mɔ gbeɖewema yí nadó basí lɛdógbeɖevomɛ Flansegbe kpó Glɛnsigbe kpó tɔn to ojlɛ ɖokpólɔ mɛ. To oxwe xe bɔdego mɛ, é jɛ azɔ́nwa ji tayiɖi lɛdógbeɖevomɛ - basítɔ ɖé to Bénin. Todin, Gisèle nɔ wazɔ́n tayiɖi lɛdógbeɖevomɛ basítɔ ɖé to Cotonou, Bénin.
Wekinkan
[jlado | jla asisado]Gisèle Hountondji wlan owě titewungbe ɖé xe nɔ nyí yiylɔɖɔ "Une citronnelle dans la neige". Owě exe gbɔnvo tawun ná hwla tintan ɖie xe mɛɖé kànwe gandó nǔxe é tayiɖi nadó nyí nyɔnu mɛyuu ɖé to France go. Jɛnukɔnna owě etɔn, wekantɔ ɖévo lɛ tayiɖi Aké Loba, Bernard Dadié, kpó Cheikh Hamidou Kane kpó kànwe gandó wexɔmɛvi Aflika tɔn lɛ go to Paris, cigbǎ yé ma kanwe gandó nyɔnu mɛyuu nyinyi go gba. Owě Gisèle tɔn nyí owě tangan ɖé to wekinkan Aflika tɔn lɛ mɛ to xwelɔnu. Gisèle sɔ nyí nyinywɛ tayiɖi nyɔnu tintan sɔ́n Bénin nadó kàn owě ɖé.
To owě Gisèle Hountondji tɔn mɛ, omɛ tangan lɔ nɔ yì France nadó kplɔ́nnǔ. Otɔ́ etɔn yiwǎnna aca Flansegbe tɔn bo ɖɔ ɖɔ France nyí nɔtɛn alɔkɛyi tɔn ɖé bosɔ nyí otò xe vò ɖé. Cigbǎ to hwenuena é jɛ France to 1970, é ɖoayi é go ɖɔ é manyi mɔ gba. Gbɛtɔ́ lɛ nɔ yí nukúnkpɛvi dó kpɔ́n ɛn, kpóɖɔ é vɛawuna ɛn nadó mɔ fixe é ná nɔ̀. É tlɛ tindó numimɔ ylankan ɖé xe to hwenue é tɛnkpɔn nadó kɔnawudókpɔ́ xɛ klasi weɖuɖu tɔn ɖé. É sɔ tindó xacincan awubla kpó flumɛjijɛ tɔn ɖé kpó xɛ dǎwe Flansenu ɖé. Ninɔmɛ lɔ ylan bosɔ vɔ ylan ɖéji, kpóɖɔ axwli ayǎjɛnɔ lɔ wà jɛflumɛ tawun. Gisèle Hountondji yí ahunɖokpó dó kanwe gandó numimɔ ylankan xe é tindó to France lɛ go. To owě etɔn Une citronnelle dans la neige mɛ, é basí zɛɛmɛ omɛ France tɔn lɛ tɔn kpó ahunɖokpó kpó. É ɖɔ ɖɔ yé gbɛwǎnna mɛyuu lɛ kpó mɛxe wá sɔ́n Asia lɛ kpó, bo ma sɔ tindó sisi ná yé. Wenywɛtɔ ɖé xe nɔ nyí Adrien Huannou ɖɔ ɖɔ Hountondji dó omɛ France tɔn lɛ xya ɖi cejannabinɔ, bo nɔ xò yeɖetiti tɔn kpɔ́n, bosɔ nɔ lɛnɖɔ yé kpɔnte xú mɛɖevo lɛ. É sɔ kanwe gandó lexe lɛnunnunywɛ kpó dodinnanu amasin tɔn kpó nyí yiyizan nadó nɔgodóná linlɛn xe ma sɔgbe lɛ dó go.
Gisèle Hountondji ma kanwe ɖévo ɖékpókpé to Une citronnelle dans la neige godo. To hwenuena gbɛtɔ́ lɛ kàn nǔxewutu sè, é ɖɔ ɖɔ mɛsusu wɛ tin to Aflika, titewungbe to Bénin, bo ma yiwǎnna wexixya. Cigbǎ é wá kanwe kleunkleun lɛ, tayiɖi ɖéxe é kan to 1988 xe nɔ nyí yiylɔɖɔ Mettez-vous au goût du jour, Madame la négresse : exprimez-vous en français.
É kàn otàn kleun ɖé xe nɔ nyí yiylɔɖɔ "Daniel" to 1996. To 2002, é kanwe ná linlinwe ɖé xe nɔ nyí yiylɔɖɔ La Nouvelle Tribune. ɖélɛ to wekinkan etɔn lɛ mɛ sɔ tin to owě xe wekantɔ susu ɖévo lɛ kàn mɛ. Ɖokpó to owě exelɛ mɛ nɔ nyí yiylɔɖɔ La petite fille des eaux sọn 2006.