Elvania Namukwaya Zirimu
|
Cet article est écrit en Gun (Gungbe) |
Elvania Namukwaya Zirimu (he yin jiji to 31 Avivọsun 1938 bo basi matintọ to 31 Kọ́yànsun 1979) yin homilomilo-kantọ po aihundatọ dé po. E do ogbẹ́ aihundida tọn dé ai he e ylọ dọ Ngoman, po linlẹn lọ po nado nọ kan bo sọ daihun Uganda tọn lẹ, bọ to alọnu egbẹ zín ayiha etọn do azọ́n wiwa na nudohia-tẹn lẹdo Akọta lẹpo pe. E yin dopo to whẹndo tintan Uganda tọn he nọ kanwe do Glẹnsingbe mẹ hẹ wekantọ Okello Oculi, John Ruganda po Austin Bukenyer po. Azọn etọn he yin yinyọnẹn taun wẹ Keeping Up with the Mukasas,he yin yiyi dogọ to dodinnanu David Cook tọn he ye nọ ylọdọ David Cook's 1965 anthology of East African plays, dodonu etọn wẹ wheyihọwaji Aflika tọn.
Otàn gbẹzan etọn tọn
[jlado | jla asisado]Elvania Namukwaya yin jiji to Bussi Island, Kalangala District, to Uganda. E yi wehọmẹ to King's College Budo, fihe diọ ede zun aihundatọ po aihunwe-kàntọ po. Namukwaya nọ yawu sọawuhia to wadohia he nọ yin bibasi to wehọmẹ etọn lẹ mẹ. Vivẹnudido etọn nado kan Otàn kleun lẹ sọawuhia to 1960, ehe yin vọjlado wehọmẹ lọ tọn The Bodonian. E zindonukọn bo yi wehọmẹ alavọ tọn Makerere, fihe e yi nado mọ gbedewema vọnọtaun de yin te (1962) . To Makerere, owe etọn keeping up with the Mukasas, hẹn du ajọ̀ to 1062 na àgbà whinwhlẹn Anglair tọn, podọ wadohia lọ lọsu yin ajọ̀ na to hùnwhẹ Uganda tọn whenu. To whenuena e tin to Makerere, e dukosọ hẹ Pio Zirimu, mẹhe yin wesetọ dé po ogbẹ́ voovo do tọ de po, bọ ye omẹ awẹ lẹ jẹ wanyin na yedelẹ ji. To owhe kleun de godo ye da yede. Ye ji ovi yọnnu dopo.
To 1963, Namukwaya yin wehọmẹ alavọ tọn University of Leeds,fihe e yi wema gbedewema to aihundida mẹ te to 1966 . To whenuena e lẹkọ yí Uganda, e lẹzun nuplọnmẹtọ na weplọnmẹtọ lẹ to Kyambogo podọ hẹ wehọmẹ alavọ Makerere tọn. E gọalọ bọ tòhan Uganda tọn yin didetọn to 1967. To owhe enẹ dopolọ mẹ wẹ e wleawuna ogbẹ́ Ngoman tọn, ehe e doai na kan bo sọ basi wadohia lẹ he gando Uganda go, ewọ tin to wadohia delẹ mẹ podọ e sọ nọ deanana devo lẹ ga, taidi wiawe mọ. Sọn 1971 jẹ 1979, (ewa lẹzun ogan to 1978).
Aihundida etọn tintan, family spear, yin didọ hia gbọn ogbẹ́ Ngoman tọn lẹ dali to Kampala. Wadohia lọ dọho gándo nuhe yin bibiọ to tatọ whẹndo tọn si, ehe yin nado wa nuhe go epe nado penukundo whẹndo etọn go podọ ga whẹndo nọ lọ lọsu dona wazọ́n sinsinyẹn do penukundo asu etọn go. Snoring Stranger, he yin didọ hia gbọn ogbẹ́ Ngoma tọn lẹ dali to 1973, sinai do avọ̀sinsan gbétato tọn ji. Zirimu he yin yinyọnẹn taidi When The Hunchback Made Rain yin dedeton to 1970,ehe yin wadohia de he do lehe kanlin po gbẹtọ po nọ nọ yinuwa dopọ do po huhlọn mayinukundomọ po. Azọn etọn nọ dọho gándo tonudidọ po ohọ̀ paa lẹ po ji to 1960.
To tensisẹ etọn awetọ yi Britain (1972-73) E wazọ́n hẹ Roy Hart Theater po Keskidee Centre po, podọ ga e sọ yi notena tito lọ Break for Women na BBC World Service. E dé Byron Kawadwa's Oluyimba twa Wankoko na họmẹ bibiọ Uganda's FESTAC 77 tọn, na yigọyigọ e basi wadohia to television mẹ, e sẹ̀n taidi whẹdatọ to wadohia susu mẹ, bosọ vọ tọn ta to owhè jowamọ̀ tọn susu mẹ.
To 1979, Uganda dé taidi anadenanutọ gan yetọn to Ghana, bọ to whenuena e to awuwle nado yi yí gan zinpo lọ, e basi matintọ́ to asidan mọto tọn dé mẹ.
Alọdlẹndonu lẹ
[jlado | jla asisado]