Angola/guw-bj
|
Cet article est écrit en Gun (Bénin) |
|
Angola | |||
|---|---|---|---|
|
| |||
| Tatɔ́-tònɔ | {{{tatɔ́-tònɔ}}} | ||
| Lɛdó | 1,246,700 km² | ||
| Gbɛtɔ̀ Sɔxa Lɛ | {{{gbɛtɔ́ sɔxa lɛ}}} ab. (2014) | ||
Angola, xe tindó nyǐkɔ gigɔ Republic of Angola tɔn, nyí otò ɖé to xùwaji Aflika tɔn. É tindó dógbó xɛ Namibia to xùwaji, Democratic Republic of the Congo to agewaji, kpóɖɔ Zambia to hwèzɛtɛn-waji. Dógbó etɔn to hwèyixɔ-waji wɛ bɔdó Oxù Atlantic tɔn go. Xuto etɔn ɖite ná kilomɛtlu 1600. Tòɖaxó tatɔ́-tònɔ Angola tɔn wɛ Luanda. Onú jɔwamɔ tɔn susu wɛ otò lɔ tindó. Angola wɛ nyí otò cinawetɔ xe klo húgǎn to Aflika. Tòɖaxó tatɔ́-tònɔ lɔ kpó tòɖaxó xe ján húgǎn kpó to Angola wɛ Luanda. Angola nyí ɖokpó to hagbɛ́ Gbekɔnɖokpɔ Aflika tɔn lɛ mɛ, titobasínanu otò xe nɔ dó Portugal-gbè lɛ tɔn, Gbekɔnɖokpɔ Latin tɔn, titobasínanu lɔ ná jijɔxo kpó gbekɔnɖokpɔ kpó to Xùwaji Atlantic tɔn, kpóɖɔ titobasínanu lɔ ná nukɔnyiyi to xùwaji Aflika tɔn.
Hwenuxó otò lɔ tɔn
[jlado | jla asisado]Portugal ɖéanana Angola sɔ́n vivɔnu oxwe kanweko 15tɔ tɔn jɛ cɛncɛn oxwe kanweko 20tɔ tɔn. To hwenuena otò lɔ jɛ mɛɖekannu godó, tòhwan ɖé fɔ́n sɔ́n 1975 jɛ 2002. Cuba kpó kpikpli akɔta lɛ tɔn xe Soviet Union nyí nukɔntɔ ná kpó gɔalɔna tonuɖɔgbɛ́ xe to ganɖu, xe nɔ nyí yiylɔɖɔ People’s Movement for the Liberation of Angola (MPLA). South Africa gɔalɔna kpikpli gufɔntɔ lɔ, xe nɔ nyí yiylɔɖɔ National Union for the Total Independence of Angola (UNITA), kakajɛ vivɔnu kinklan sinmɛ agbasa tɔn. Ahwàn lɔ ɖoalɔte to hwenuena nukɔntɔ gufɔntɔ lɔ, xe nɔ nyí Jonas Savǐmbi, nyí xùxù godó.
Ayigba kpó lɛdó kpó otò lɔ tɔn
[jlado | jla asisado]Angola wɛ nyí otò ko-nukúnatɔ̀ntɔ xe klo húgǎn to ayihɔ́n mɛ. Angola tindó dógbó xɛ Namibia to xùwaji, Zambia to hwèzɛtɛn, Democratic Republic of the Congo to agewaji hwèzɛtɛn tɔn, Republic of the Congo gbɔn ayigba xe nyí kinklanɖovo Cabinda tɔn ji, kpóɖɔ xùwaji Oxù Atlantique tɔn to hwèyixɔ-waji.
Ninɔmɛ aimɛ tɔn
[jlado | jla asisado]Maɖozɛnzɛn ninɔmɛ yozò tɔn Angola tɔn to xuto nyí 61 °F to avivɔ-hwenu kpóɖɔ 70 °F to alunlun mɛ. É tindó osaa awe, exe nyí ojlɛ alunlun tɔn sɔ́n Nuxwàsun jɛ Kónyàsun kpóɖɔ ojlɛ jikun tɔn xe yozò sɔ́n Abɔ̀xúsun jɛ Liɖosun.
Nǔgbó lɛ gandó mɛxe nɔ nɔ̀ otò lɔ mɛ lɛ go
[jlado | jla asisado]
Angola tindó tòmɛnu 25,789,0245 to 2014.
Ayimatɛn lɛ
[jlado | jla asisado]
Angola bɛ ayimatɛn fɔtɔ̀n-nukún-atɔ̀n hɛn.
|
Alodlɛndónù lɛ
[jlado | jla asisado]| Aflika | |
|---|---|
| Algeria • Angola • Bénin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Cameroun • Cape Verde • Central African Republic • Chad • Comoros • Democratic Republic of the Congo • Republic of the Congo • Ivory Coast • Djibouti • Egypt • Equatorial Guinea • Eritrea • Ethiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Guinea • Guinea-Bissau • Kenya • Lesotho • Liberia • Libya • Madagascar • Malawi • Mali • Mauritania • Mauritius • Morocco • Mozambique • Nigeria • Namibia • Niger • Rwanda • São Tomé and Príncipe • Senegal • Seychelles • Sierra Leone • Somalia • South Africa • South Sudan • Sudan • Swaziland • Tanzania • Togo • Tunisia • Uganda • Zambia • Zimbabwe |